Şeffaflık

seffaflik-gorsel

Hazırlayan

Hüseyin YILDIZ

Ankara – 2008


ŞEFFAFLIK

Geleneksel kamu yönetimi anlayışının en belirgin özelliklerinden biri kamu yönetiminin işleyişinde gizliliğin ön planda tutulmasıdır. Bu gizlilik anlayışı gereğince bürokratik yapı gerek karar alma süreçlerinde gerekse kamusal politikaların uygulanması aşamalarında sahip olduğu bilgi ve belgeleri kamuoyu ile paylaşma yoluna gitmemektedir. Geleneksel bürokratik yapının böylelikle hem sahip olduğu bilgi sayesinde kendine bir üstünlük sağlamaya, hem de kendini eleştirilerden korumaya çalıştığı söylenebilir.

Bilgi ve iletişim teknolojilerinin baş döndürücü bir hızla gelişmesi, bilgi toplumu olarak ifade edilen çağımızda “bilgi”nin stratejik bir konuma ulaşması, halkın genel refah ve eğitim seviyesinin yükselmesi sonucu yönetimden beklentilerinin değişmesi ve Weberyen bürokrasi anlayışına yöneltilen eleştirilerin ve demokratik taleplerin artması gibi gelişmelerin kamu yönetimlerinde kapalı ve hiyerarşik düzenlerden, katılımcı ve şeffaflığın sağlandığı bir yapıya geçişi, diğer bir deyişle “günışığında yönetim”i zorunlu kıldığı vurgulanmaktadır.[1]

İyi yönetişimin bir unsuru olarak şeffaflık; devletlerin ekonomik, politik ve sosyal konularda almış oldukları kararlara, özel sektörde faaliyet gösteren kuruluşların mali durumlarına, uluslararası kuruluşların ise faaliyetlerine ilişkin zamanında, anlaşılır, ilgili, nitelikli, güvenilir bilgiye bireylerin erişilebilmesi olarak tanımlanmaktadır.[2]

Şeffaflık; birinci olarak kurallara ve düzenlemelere uygun olarak kararların alınması ve bunların uygulanması, ikinci olarak bu kararlardan ve bunların uygulamalarından etkilenebilecek olanların bilgiyi serbestçe elde edebilmeleri ve bilgiye doğrudan erişebilmeleri ve üçüncü olarak ise yeterli bilginin kolaylıkla, anlaşılır biçimler ve araçlarla sağlanması anlamlarına gelmektedir. [3]

Kamu yönetiminde şeffaflığın sağlanmasının; rüşvet, kayırmacılık gibi yolsuzlukların ortaya çıkarılmasına, etik ilkelerin kamu yönetiminde hakim kılınmasına, yönetimden hesap sorabilme kanallarının genişletilerek sivil toplumun güçlendirilmesine, yönetimin karar verme sürecine vatandaşların daha rahat katılmalarına, sorumluluktan kaçma, kurallara sığınma gibi olumsuz bürokratik hastalıkların azaltılmasına, kamu hizmetlerinin daha kaliteli sunulmasına yönelik beklentilere cevap vereceği düşünülmektedir.[4]

Şeffaflık, aynı zamanda kötü yönetim nedeniyle toplumun kamu yönetimine yabancılaşmasını azaltacak bir faktör olarak da görülmektedir. Şeffaflık kuralı ile birlikte, kamu kurum ve kuruluşlarının eylem ve işlemleri ile karar alma süreçleri toplum tarafından görülebilir kılınacak; hukuka aykırı olan, hukuka uygun ama yerinde olmayan, keyfi, toplum yararını gözetmeyen, çıkar çatışmalarının kamu çalışanları lehine sonuçlandığı bütün faaliyetler günışığına çıkarılacak; kamuoyu denetimi gerçekleştirilecek ve kamu çalışanlarının işlemlerinde, eylemlerinde ve kararlarında daha dikkatli davranmaları sağlanacaktır.[5]

Günümüz dünyasında küreselleşmenin etkisiyle uluslararası aktörlerin giderek önemli bir konuma gelmeleri ve uluslararası mali kurumların artan ekonomik bütünleşme baskıları sonucunda ulus devletlerin kamu yönetimlerinin şeffaflık ilkesi çerçevesinde faaliyetlerini gerçekleştirmelerine yönelik talepler ortaya çıkmaya başlamıştır. Şeffaflık, yerli ve yabancı sermayenin yatırım kararı alırken göz önünde bulundurduğu unsurlardan biri haline gelmeye başlamıştır.

Şeffaflık kavramının, demokrasi kavramı ile de yakından ilgili ve vatandaşların siyasi katılımını artıracak bir faktör olduğu da vurgulanmaktadır. Klasik temsili demokrasi modelinin siyasi katılımı sadece oy verme ile sınırlı gören bakışı karşısında şeffaflığın vatandaşların siyasi katılımlarını artıracağı ve katılımcı demokrasi modelini geliştireceği ifade edilmektedir. Şeffaflık sayesinde vatandaşlar pasif bir siyasi özne olmaktan çıkarak, sorumlulardan hesap soran, denetim mekanizmaları içinde yer alan aktif bir özne haline geleceklerdir.

Kamu yönetimi alanında şeffaflık ve hesap verebilirlik; karşılıklı etkileşim içinde olan, birbirlerinden beslenen ve biri diğerinin ön koşulu olan kavramlardır. Kamu yönetimi yazınında şeffaflık ve hesap verebilirlik kavramları birlikte anılmaktadır. İyi işleyen hesap verebilirlik mekanizmaları kamu yönetiminin daha şeffaf hale gelmesine yönelik bir baskı oluşturmakta, şeffaf bir yönetim sayesinde de doğru, güvenilir ve sürekli bir bilgi akışı sağlanarak hesap verebilirlik mekanizmaları daha etkin ve iyi kullanılır hale gelmektedir. Kamu yönetimlerinin şeffaf hale gelmesine yönelik taleplerin altında yatan esas hedefin; devletin idari, ekonomik ve politik makamlarında yer alan kişilerin izledikleri politikalardan, sergiledikleri performanstan dolayı sorumluluklarını ve hesap verebilirliklerini sağlamak olduğu da vurgulanmaktadır.[6]

KAYNAKÇA

[1] Özer Köseoğlu, Fatma Yurttaş ve Cihan Selek, “Yolsuzluğu Önlemede Kullanılan Araçlardan Biri Olarak Yönetimde Açıklık ve Bilgi Edinme Hakkı,” Siyasette ve Yönetimde Etik Sempozyumu Bildiriler Kitabı, Sakarya: 2005, s.150.

[2] Pelin Kuzey, “Şeffaflık ve İyi Yönetişim,” İyi Yönetişimin Temel Unsurları, Maliye Bakanlığı Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Dairesi Başkanlığı, Ankara: Nisan 2003, s.1.

[3] Birleşmiş Milletler, <http://www.unescap.org/pdd/prs/ProjectActivities/Ongoing/gg/governance.asp>, (10 Ağustos 2007).

[4] Özer Köseoğlu, Fatma Yurttaş, Cihan Selek, a.g.m., s.152.

[5] Musa Eken ve Ferruh Tuzcuoğlu, “Kamu Yönetimini Tedavi Etmek,” Siyasette ve Yönetimde Etik Sempozyumu Kitabı, Sakarya: 2005, s. 119.

[6] Pelin Kuzey, a.g.m., s.2.

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.